gamelan

Prelude
Ouverture
Kunstkringen
Japanse Kampen
Orkesten/Koren
Komponisten
Artiesten
Sticusa/Erasmushuis
Programma's/Recensies
Encores/Links
Onderzoekers
Chronologie en kaarten
Knipsels
Gebouwen
Radio
gamelan
 
De gamelan en de Nederlandse muziekcultuur 2          Print Version/Afdruk Versie

Dankzij de intensieve aanwezigheid van Nederland in Indonesië in de 19e en de 20e eeuw is in ons land een groot aantal gamelans verzameld. De meest interessante verzamelingen bevinden zich nu in het Tropenmuseum (Amsterdam), het Rijksmuseum voor Volkenkunde (Leiden),

het Haags Gemeentemuseum (Den Haag), Museum Nusantara (Delft) en in Museum Bronbeek te Arnhem.

In Europa is de gamelan uit Java het eerst te horen geweest op de Wereld­tentoonstellingen in Amsterdam (1883) en in Parijs (1878 en 1898) Naast schedels en resultaten van schedelmetingen kon de bezoeker nu ook kennismaken met levende Indonesiërs. De gamelan die in Parijs bespeeld werd is vermoedelijk ook bespeeld tijdens de Intemationale Koloniale Tentoonstelling in Amsterdam (1883) en bevindt zich nu in het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. Een Javaanse 'folkloristische' groep op de Parijse wereldtentoonstelling van 1898 maakte diepe indruk op componist Debussy. Enkele van zijn pianostukken zijn duidelijk geinspireerd door de gamelanmuziek die hij daar hoorde.

 

De muziek uit Bali werd pas later bekend in Europa en in Amerika. De eerste toumee van een balische groep buiten Indonesië was in 1931 toen deze optrad in Parijs. Colin McPhee uit New York maakte een uitgebreide studie van de balische muziek toen hij in 1930 naar Bali afreisde. Andere Amerikanen, zowel componisten als musicologen, die de invloed van de muziek uit Java en Bali na 1940 ondergingen, waren onder andere Mantle Hood, Lou Harrison, John Cage en Michael Tenzer.

 

Invloed van gamelanmuziek op Nederlandse componisten.

Na 1970 is er in Nederland een uitgebreid repertoire ontstaan van eigentijdse muziek voor de gamelan. Eén van de eerste componisten die zich er aan waagde, was Ton de Leeuw met het werk Gending.(1975)  Daarna ontstond in 1977 de compositie Liwung voor gamelan pelog en tape van Will Eisma.  Hij componeerde dit werk voor de instrumenten van bet Gemeente Museum in Den Haag, op uitnodiging van Onno Mensink.

Will Eisma componeerde hierna nog drie werken voor de gamelan:

Suara-Suara pada waktu fajar (1985) in opdracht van EIsje Plantema,

Mawar Jiwa (1992) in opdracht van Ensemble Gending en

Uguisu (1997) in opdracht van Shin Nakagawa in Kyoto, Japan.

 

Vanaf 1988 werden er talloze nieuwe werken gecomponeerd door Klaus Kuiper, Barbara Woof, Sinta Wullur, Chiel Meijering, Paul Termos, Guus Janssen, Armeno Alberts, Jos Janssen, Roderik de Man, Jacob ter Veldhuis en anderen.

 

Literatuur:

Leontien van der Vliet Oost/West-relaties in de eigentijdse muziek; Nederlandse composities voor Javaanse gamelan nader beschouwd. doctoraalscriptie 1995, Universiteit Amsterdam. Nederland/lndonesia 1945-1995, een culturele vervlechting, [Z]OO producties, Den Haag 1995 (ISBN 90-74009-11-5). Dit laatste boek bevat bijdragen van Sybrand Zijlstra, Ruud Spruit, prof. A. Teeuw, Peter van Zonneveld, Ernst Heins & Marleen Indro Nugroho-Heins, Sytze Smit, Edy Seriese, Dirk Vlasblom, en anderen. Hierin is het interview te lezen dat Sytze Smit met Will Eisma had.

 

 

Will Eisma

Ellen Eisma

 

Print Version/Afdruk Versie