gamelan

Prelude
Ouverture
Kunstkringen
Japanse Kampen
Orkesten/Koren
Komponisten
Artiesten
Sticusa/Erasmushuis
Programma's/Recensies
Encores/Links
Onderzoekers
Chronologie en kaarten
Knipsels
Gebouwen
Radio
gamelan
 
De gamelan en de Nederlandse muziekcultuur 1          Print Version/Afdruk Versie

Korte historie..

In 1920 kreeg de musicoloog Jaap Kunst van bet Gouvernement in Nederlands Indië de opdracht de muziek in de gehele archipel in kaart te brengen. Allereerst bestudeerde hij de gamelan-muziek van Java en Bali. Later heeft hij reizen naar de Molukken, de Sundaeilanden, Nias en Celebes gemaakt.
Het Tropenmuseum in Amsterdam bezit een grote collectie foto's en muziek op wasrollen van Jaap Kunst, alsmede een grote verzameling muziekinstrumenten. Van zijn hand verschenen ook talloze publicaties betreffende de muziek in het toenmalige Nederlands Indië.  De vroegste vermelding van de bespeling van een gamelan in Nederland is de beschrijving van een gekostumeerde optocht op 5 mei 1857 in Delft, die ter gelegenheid van het lustrum van het Delfts Studentencorps werd gehouden. Een van de groepen die meeliep was een - door dansers voorafgegane - gamelan, bespeeld door studenten van de Koninklijke Academie. Deze gamelan, die bij deze gelegenheid gedragen werd, behoorde tot de etnografische collectie van de Academie te Delft. Een ander bijzonder voorbeeld van een cultureel evenement is de dansuitvoering die de dochter van Vorst Mangkunegoro VII gaf in het Paleis Noordeinde in 1937. Door middel van een rechtstreekse verbinding met Java via de radio was de muzikale begeleiding op de gamelan in het paleis van haar vader te horen.
V66r WO II waren er in Nederland al veel Javanen, die culturele avonden organiseerden. Er bestonden verschillende groepen, bijvoorbeeld "Insulinde", "Ardjoeno", "Bintang Mas" en "Tangkuban  Prahu".

Vanaf 1940 werden in het Koloniaal Instituut in Amsterdam elke week gamelan- en dansuitvoeringen gegeven. Bernard IJzerdraad hoorde in 1941 in bet Indisch Instituut (het tegenwoordige Tropenmuseum) Javaanse muziek. Met hulp van Jaap Kunst, toen conservator en hoofd van de muziekafdeling, bouwde hij van metaalafval een kopie van de slendro-gamelan van het Tropenmuseum. Jaap Kunst, Bernard IJzerdraad, Ger van Wengen en enkele andere enthousiastelingen gaven onder de naam "Babar Lajar" gedurende de oorlogsjaren, maar ook daarna, uitvoeringen op zowel de gamelan van het Tropenmuseum als op de zelfgebouwde gamelan.
Na het uiteenvallen van de groep in 1956 werd er op de gamelan van bet Tropenmuseum nog af en toe gespeeld door Javaanse groepen, die in Nederland op bezoek kwamen. Ook de vroegere leden van "Babar Lajar"speelden daar nog af en toe, of verplaatsten hun activiteiten naar elders. Ger van Wengen bijvoorbeeld zette een educatief programma op voor bet bespelen van de gamelan door kinderen in bet Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. In 1966 is Ernst Heins begonnen met regelmatige bespelingen van de ruim 100-jaar oude gamelan in bet Tropenmuseum. Heden ten dage zijn er in Nederland vele gamelan-groepen die zich uitsluitend bezig houden met de klassieke gamelanmuziek uit Java en Bali.
De leiders daarvan hebben meestal de theorie en praktijk in Indonesië bestudeerd. Daamaast zijn er gamelans in privé-bezit of in het bezit van een stichting.

 


Literatuur:

Onno Mensink  Gamelan en andere gong-spel ensembles van Zuidoost-Asië (uitgave Haags Gemeentemuseum 1982). Andere boeken over dit onderwerp zijn legio. Als voorbeeld hier enkele titels: Jaap Kunst  Music in Java. Its history, its theory and its technique (Den Haag 1973), J.Kunst  De Toonkunst van Bali (Weltevreden 1925),
B. de Zoete en W. Spies  Dance and drama in Bali (Londen 1958), Ernst Heins e.a.l Wajang kulit: Het schimmenspel van Java, lndonesië (Amsterdam 1973), Heddi Hinzler  Wajang op Bali (Den Haag 1975). Deze en vele andere boeken zijn te raadplegen in musea- en in universiteits- bibliotheken.

Print Version/Afdruk Versie